Гісторыя грыгарыянскіх Імшаў

Святы Грыгорый Вялікі – Папа і манах

Грыгорый нарадзіўся ў Рыме каля 540 года ў заможнай сенатарскай сям'і. Малады, ён быў прэфектам горада, гэта значыць адным з найважнейшых чыноўнікаў Рыма. Праз некалькі гадоў ён пакінуў пасаду, у сваім родным доме на ўзгорку Целій заснаваў кляштар пад апекай святога Андрэя і сам стаў у ім манахам. Пазней ён прыняў пасвячэнне ў дыяканы і як прадстаўнік Папы жыў у Канстанцінопалі. Пасля вяртання зноў вярнуўся ў кляштар, а ў 590 годзе быў абраны на Апостальскую Сталіцу.

Як Папа ён клапаціўся пра бедных у часы голаду і эпідэміі, паслаў місіянераў у Англію, пакінуў багатую спадчыну твораў – гаміліі, «Пастырскае правіла», «Маралію» на Кнігу Ёва. Памёр 12 сакавіка 604 года. Касцёл назваў яго «Вялікім»; ён адзін з чатырох вялікіх Айцоў Заходняга Касцёла.

«Дыялогі» – адкуль мы ведаем гэтую гісторыю

Каля 593–594 гадоў Грыгорый напісаў «Дыялогі» – размову з дыяканам Пятром пра святых і цуды ў Італіі. Найбольш вядомая II кніга, цалкам прысвечаная святому Бенедыкту. IV кніга тычыцца лёсу душы пасля смерці. Грыгорый піша ў ёй, між іншым, што за некаторыя лягчэйшыя віны існуе ачышчэнне пасля смерці і што душам памерлых дапамагае Ахвяра Святой Імшы. У пацверджанне ён прыводзіць некалькі здарэнняў – адно з іх, як ён сам падкрэслівае, адбылося ў яго ўласным кляштары прыкладна за тры гады перад гэтым. Гэта менавіта гісторыя манаха Юстуса (кн. IV, разд. 55 або 57 – у залежнасці ад выдання).

Манах Юстус і тры залатыя манеты

Юстус быў манахам кляштара святога Андрэя і разбіраўся ў медыцыне – ён даглядаў самога Грыгорыя падчас яго частых хвароб. Калі ён цяжка захварэў, то прызнаўся свайму роднаму брату Капіёзу, што мае схаваныя тры залатыя манеты. Браты знайшлі іх схаванымі сярод лекаў. У кляштары, дзе ўсё павінна было быць агульным, гэта было цяжкім парушэннем шлюбу беднасці.

Грыгорый, тады абат, вырашыў дзейнічаць сурова – і дзеля дабра таго, хто паміраў, і як перасцярогу для іншых. Ён загадаў прыёру Прэцыёзу, каб браты не наведвалі Юстуса, а пасля смерці таго пахавалі па-за могілкамі манахаў, разам з манетамі. Калі Юстус даведаўся, чаму браты яго пакінулі, ён шчыра пашкадаваў пра свой грэх і ў гэтым жалю памёр.

Прыкладна праз трыццаць дзён пасля яго смерці Грыгорый, як ён піша, адчуў спачуванне да памерлага. Ён паклікаў Прэцыёза і загадаў, каб на працягу трыццаці дзён запар за Юстуса ахвяравалі Ахвяру Святой Імшы, так каб не прапусціць ніводнага дня. Браты выканалі загад. Аднойчы ноччу Юстус з'явіўся Капіёзу, які нічога не ведаў пра цэлебраваныя Імшы, і сказаў яму, што дагэтуль яму было блага, а цяпер ужо добра, бо ў гэты дзень ён прыняў камунію. Калі манахі палічылі дні, аказалася, што менавіта тады была цэлебравана трыццатая Імша.

Грыгорый завяршыў гэтую аповесць высновай, што памерлы брат быў вызвалены дзякуючы Ахвяры Святой Імшы. З часу гэтага здарэння трыццаць Імшаў, якія цэлебруюцца за аднаго памерлага, называюць грыгарыянскімі.

Кантэкст: малітва за памерлых да Грыгорыя

Грыгорый не прыдумаў малітвы за памерлых – ён апісаў адну з яе формаў. Ужо Стары Запавет расказвае, як Юда Макавей склаў ахвяру прабачэння за палеглых, «каб яны былі вызвалены ад граху» (2 Мак 12,43–46). Першыя хрысціяне ўспаміналі памерлых падчас Эўхарыстыі: Тэртуліян на мяжы II і III стагоддзяў згадвае ахвяры, якія складаліся за памерлых у гадавіну іх смерці, а святы Аўгустын у «Споведзі» апісвае, як яго маці, святая Моніка, паміраючы, прасіла толькі пра адно – каб пра яе памяталі каля алтара. Катэхізіс падсумоўвае гэтую традыцыю словамі, што Касцёл ад пачатку шанаваў памяць памерлых і ахвяроўваў за іх малітвы, перш за ўсё Эўхарыстычную Ахвяру (ККК 1032). Больш пра гэтае вучэнне мы пішам у тэксце Чыстэц у вучэнні Касцёла.

Як звычай пашырыўся

«Дыялогі» былі адной з найчасцей чытаных кніг Сярэднявечча, і разам з імі пашыралася гісторыя Юстуса. Звычай трыццаці Імшаў за аднаго памерлага прыжыўся спачатку ў кляштарах, потым у парафіях усяго Заходняга Касцёла, а назва «грыгарыянскае трыццацідзённе» (лац. tricenarium Gregorianum) стала яго сталым азначэннем. У гутарковай мове пашырылася слова «грыгарыянка».

На працягу стагоддзяў практыка развівалася перш за ўсё як пабожнасць вернікаў. Касцёл не ўстанавіў яе дэкрэтам, але з часам пацвердзіў, што яна згодная з верай, і ўдакладніў правілы яе цэлебравання.

1884 – прызнанне Кангрэгацыі Адпустаў

У 1884 годзе Кангрэгацыя Адпустаў прызнала давер вернікаў да вартасці трыццаці грыгарыянскіх Імшаў пабожным і разумным. Гэтая фармулёўка важная: Касцёл не абяцае тут пэўнага выніку, але сцвярджае, што вера людзей у гэтую практыку мае трывалыя падставы і не з'яўляецца забабонам.

1967 – дэкларацыя «Tricenario Gregoriano»

Найважнейшы сучасны дакумент – дэкларацыя Святой Кангрэгацыі Сабора «Tricenario Gregoriano» ад 24 лютага 1967 года (AAS 59 [1967], с. 229–230), выдадзеная па даручэнні Папы Паўла VI. Яна адказвае на практычнае пытанне: што адбываецца, калі серыя трыццаці Імшаў перапыняецца? Дакумент сцвярджае (пераказ па сэнсе):

Серыя трыццаці грыгарыянскіх Імшаў, перапыненая з-за непрадбачанай перашкоды (напрыклад, раптоўнай хваробы) або іншай разумнай прычыны (напрыклад, цэлебравання пахавальнай або шлюбнай Імшы), паводле пастановы Касцёла захоўвае плён гэтай малітвы, прызнаны практыкай Касцёла і пабожнасцю вернікаў; пры гэтым на святары, які цэлебруе, застаецца абавязак як мага хутчэй дапоўніць цэлебраванне трыццаці Імшаў. Ардынарый жа хай адпаведна пільнуе, каб у такой важнай справе не здаралася злоўжыванняў.

Дэкларацыю падпісалі арцыбіскуп П'етра Палацыні як сакратар і Фларэнцыа Раміта як падсакратар. Яшчэ ў тым жа годзе Кангрэгацыю Сабора перайменавалі ў Кангрэгацыю па справах духавенства. Шырэй дакумент мы разглядаем на старонцы «Tricenario Gregoriano» – дэкларацыя 1967 года, а практычныя вынікі – у артыкуле ці можна перапыніць грыгарыянку.

Грыгарыянка сёння

Праз чатырнаццаць стагоддзяў практыка застаецца па сутнасці такой самай, як у кляштары на Целіі: трыццаць Імшаў, дзень за днём, за аднаго памерлага. Змянілася толькі тое, што сёння Імшы можа цэлебраваць адзін або некалькі святароў, у розных касцёлах, а інтэнцыю можна падаць на адлегласці. Як сёння мы разумеем гэтую малітву, тлумачым у артыкуле Што такое грыгарыянка?, а пра яе месца сярод іншых формаў памяці пра памерлых – на старонцы малітва за памерлых.

У санктуарыі Маці Божай Бялыніцкай мы працягваем гэтую традыцыю: прымаем інтэнцыі з Беларусі і з усяго свету і цэлебруем грыгарыянскія Імшы ў Бялынічах, а таксама з дапамогай святароў іншых парафій усходняй Беларусі. Калі Вы хочаце далучыць свайго памерлага да гэтай шматвяковай малітвы, можаце замовіць грыгарыянку праз форму.

Крыніцы

• Святы Грыгорый Вялікі, «Дыялогі», кн. IV (ангельскі пераклад 1608 г.)
• Acta Apostolicae Sedis 59 (1967), с. 229–230 – дэкларацыя «Tricenario Gregoriano»
• Liturgista.pl – польскі тэкст дэкларацыі «Tricenario Gregoriano» (па-польску)
• Катэхізіс Каталіцкага Касцёла – п. 958, 1030–1032
• Niedziela.pl – святы Грыгорый Вялікі і грыгарыянка (па-польску)
• Езуіты, парафія святога Стэфана – імшальныя інтэнцыі (па-польску)