Малітва за памерлых у Каталіцкім Касцёле

Чаму католікі моляцца за памерлых

Найстарэйшае біблейнае сведчанне малітвы за памерлых – апісанне з Другой кнігі Макавейскай (2 Мак 12,38–46, асабліва вершы 43–46). Пасля бітвы Юда Макавей выявіў, што загінулыя жаўнеры насілі пры сабе прадметы, прысвечаныя ідалам. Тады ён сабраў ахвяры і паслаў іх у Ерусалім, каб была складзена ахвяра за грэх палеглых. Натхнёны аўтар хваліць гэты ўчынак, бо Юда думаў пра ўваскрасенне – калі б ён не верыў, што памерлыя ўваскрэснуць, малітва за іх была б лішняй. Лацінская традыцыя падсумоўвае гэты фрагмент сказам: святая і збаўчая думка – маліцца за памерлых.

Касцёл ад пачатку пераняў гэтую практыку. Катэхізіс кажа, што пілігрымуючы Касцёл ад самых пачаткаў хрысціянскай рэлігіі шанаваў памяць памерлых і ахвяроўваў за іх малітвы, а наша малітва за іх можа не толькі ім дапамагчы, але і зрабіць дзейсным іх заступніцтва за нас (ККК 958). Крыніца гэтай упэўненасці – абцоўванне святых: вернікі на зямлі, памерлыя, якія праходзяць ачышчэнне, і святыя ў небе ўтвараюць адзін Касцёл, адно Цела Хрыста. Любоў, якая яднала нас з блізкімі пры жыцці, не заканчваецца ў момант іх смерці.

Малітва за памерлых звязана з вучэннем пра ачышчэнне пасля смерці. ККК 1032 прама спалучае яе з тэкстам 2 Мак 12,46 і дадае, што Касцёл рэкамендуе за памерлых перш за ўсё Эўхарыстычную Ахвяру, а таксама міласціну, адпусты і справы пакаяння. Што такое гэтае ачышчэнне, мы тлумачым у артыкуле Чыстэц у вучэнні Касцёла.

Ці Біблія дазваляе маліцца за памерлых?

Гэтае пытанне часта задаюць тыя, хто сутыкнуўся з пратэстанцкім поглядам на гэтую справу. Пратэстанцкія супольнасці не прызнаюць Другой кнігі Макавейскай натхнёнай, таму адкідаюць і заснаваны на ёй аргумент. Каталіцкі Касцёл – як і праваслаўныя Цэрквы – адносіць гэтую кнігу да канона Святога Пісання (ККК 120). Акрамя яе, Традыцыя чытае ў ключы ачышчэння пасля смерці словы святога Паўла пра тое, што той, чыя справа згарыць, «сам будзе збаўлены, але так, як праз агонь» (1 Кар 3,15), а таксама словы Езуса пра грэх, які не будзе адпушчаны «ні ў гэтым веку, ні ў будучым» (Мц 12,32) – на апошні тэкст спасылаецца Катэхізіс, цытуючы святога Грыгорыя Вялікага (ККК 1031). Аднак наймацнейшым аргументам застаецца бесперапынная практыка Касцёла: малітва за памерлых прысутнічае ў літургіі з першых стагоддзяў.

Як мы можам дапамагчы памерлым – формы малітвы

1. Святая Імша

Эўхарыстыя – першы і найкаштоўнейшы дар для памерлых, бо гэта не толькі наша просьба, але Ахвяра самога Хрыста (ККК 1371). Можна замовіць паасобную Імшу, навэнну за памерлых або – за адну асобу – трыццаць грыгарыянскіх Імшаў. Усё, што варта ведаць перад замовай, мы сабралі ў даведніку Імша за памерлага.

2. «Вечны супакой»

Гэта найбольш вядомая малітва за памерлых, якую адмаўляюць каля магілы, пасля ружанца, пасля малітвы перад ядой і пры кожным успаміне пра памерлага:

Вечны супакой дай ім, Пане,
а святло вечнае хай ім свеціць.
Няхай спачываюць у супакоі.
Амэн.

Молячыся за адну асобу, кажам: «Вечны супакой дай яму (ёй), Пане, а святло вечнае хай яму (ёй) свеціць. Няхай спачывае ў супакоі. Амэн». Гэтыя словы паходзяць з лацінскай літургіі за памерлых (Requiem aeternam dona eis, Domine).

Да традыцыі Касцёла належыць таксама Псальм 130 (129) «З глыбіні клічу да Цябе, Пане» – малітва чалавека, які давярае, што ў Пана міласэрнасць і багатае ў Яго адкупленне. Яго адмаўляюць у літургіі за памерлых.

3. Ружанец і Каронка да Божай Міласэрнасці

Ружанец можна ахвяраваць у інтэнцыі памерлага цалкам або па адной дзясятцы, дадаючы пасля кожнай «Вечны супакой». Асабліва блізкія гэтай малітве балесныя таямніцы, якія вядуць праз муку і смерць Езуса, і слаўныя таямніцы, якія гавораць пра ўваскрасенне.

Многія вернікі моляцца за памерлых таксама Каронкай да Божай Міласэрнасці, звязанай з культам Божай Міласэрнасці, які пашырала святая Фаўстына Кавальская. Яе словамі («дзеля Яго балеснай мукі будзь міласэрны да нас і да ўсяго свету») мы даручаем Богу ўсіх – жывых і памерлых.

4. Адпусты

Адпуст – гэта дараванне перад Богам часовай кары за грахі, ужо адпушчаныя адносна віны (ККК 1471). Паколькі памерлыя, якія праходзяць ачышчэнне, – члены той самай супольнасці святых, мы можам ім дапамагчы, атрымліваючы для іх адпусты (ККК 1479). Адпуст можна ахвяраваць за сябе або за памерлых, але не за іншага жывога чалавека. Найбольш вядомы поўны адпуст за памерлых у першыя дні лістапада – умовы мы апісваем на старонцы адпуст за памерлых 1–8 лістапада.

5. Выпамінкі

Выпамінкі – даўняя традыцыя чытання імёнаў памерлых у касцёле і супольнай малітвы за іх. Яны могуць быць аднаразовымі (часцей за ўсё ў лістападзе) або гадавымі, калі імёны чытаюцца на працягу ўсяго года. Як падрыхтаваць картку з імёнамі, мы паказваем на старонцы пра гадавыя выпамінкі.

6. Міласціна, пост і ахвяраванае цярпенне

Катэхізіс называе міласціну і справы пакаяння сярод спосабаў дапамогі памерлым (ККК 1032). Таму можна ахвяраваць у інтэнцыі памерлага канкрэтную дапамогу тым, хто мае патрэбу, дзень посту, цяжар догляду хворага ці цярпенне, якога нельга пазбегнуць. Такія «ціхія» ахвяры часта бываюць найбольш асабістым выразам памяці.

Малітва за душы ў Чыстцы

Акрамя малітвы за ўласных блізкіх, Касцёл заахвочвае памятаць пра ўсіх памерлых, якія праходзяць ачышчэнне, – традыцыйна мы называем іх душамі ў Чыстцы або «душамі, якія церпяць у Чыстцы». Дзень успаміну ўсіх памерлых вернікаў (2 лістапада) – літургічны ўспамін усіх памерлых вернікаў. За душы ў Чыстцы можна ахвяраваць кожную з апісаных вышэй формаў: Святую Імшу, ружанец, адпуст ці міласціну. Асаблівыя формулы для гэтага не патрэбныя – дастаткова «Вечнага супакою», адмоўленага з думкай пра ўсіх памерлых, асабліва пра тых, за каго ніхто не моліцца.

Як маліцца за канкрэтную асобу

• Называйце яе па імені. Бог ведае кожнага, але імя памерлага дапамагае нам маліцца сэрцам, а не завучанай формулай.
• Спалучайце малітву з памяццю. Дзякуйце за дабро, якое Вы атрымалі праз гэтага чалавека; прасіце прабачэння за тое, што было цяжкім, – таксама ў вашых адносінах. Малітва за памерлага бывае шляхам прымірэння.
• Выберыце сталы рытм. Кароткая малітва штовечар, ружанец у кожную гадавіну, Імша ў дзень імянін – рэгулярнасць ахоўвае памяць ад забыцця.
• Не абмяжоўвайцеся лістападам. Дзень успаміну ўсіх памерлых вернікаў важны, але памерлыя маюць патрэбу ў памяці на працягу ўсяго года.
• Памятайце пра тых, за каго ніхто не моліцца. Да асабістай інтэнцыі варта дадаць усіх забытых і адзінокіх памерлых.
• Не шукайце знакаў. Касцёл заахвочвае да даверу, а не да высвятлення, ці памерлы «ўжо ў небе». Мы молімся, пакуль любім, – Бенедыкт XVI нагадваў, што такая малітва ніколі не бывае бескарыснай (Spe salvi 48).

Малітва і Імша – разам

Асабістая малітва і замоўленая Імша не канкуруюць паміж сабой. Імша – сэрца малітвы Касцёла за памерлых, а наша штодзённая памяць працягвае яе дома і каля магілы. Калі Вы хочаце замовіць Імшу за блізкага памерлага, паглядзіце агляд імшальных інтэнцый, якія мы прымаем, або адразу замоўце грыгарыянскія Імшы. Імшы мы цэлебруем у парафіі Маці Божай Бялыніцкай у Бялынічах, а пацвярджэнне з датамі і часам дасылаем па e-mail.

Крыніцы

• Другая кніга Макавейская 12,38–46.
• Катэхізіс Каталіцкага Касцёла, п. 958 (еднасць з памерлымі): vatican.va
• Катэхізіс Каталіцкага Касцёла, п. 1030–1032: vatican.va
• Катэхізіс Каталіцкага Касцёла, п. 1471–1479 (адпусты): vatican.va
• Павел VI, апостальская канстытуцыя Indulgentiarum doctrina (1967): vatican.va