Санктуарый Маці Божай Бялыніцкай

Абраз Маці Божай Бялыніцкай

Абраз паказвае Марыю з Дзіцяткам у тыпе Адзігітрыі – «Той, што паказвае шлях». Яго пачаткі губляюцца ў легендах. Паводле ўсходняй традыцыі, ікону прынеслі над Друць манахі, якія ўцякалі з Кіева ад татарскага нашэсця ў 1240 годзе. Каталіцкая традыцыя апавядае пра таямнічага вандроўнага мастака, які ў 30-я гады XVII стагоддзя падараваў кармелітам абраз, напісаны на аканіцы, – вернікі бачылі ў ім анёла. Паводле пераказаў, абраз трапіў да кармелітаў каля 1635 года.

Вобраз шанавалі і католікі, і праваслаўныя. Вернікі складалі каля яго вотумы; вялікі маршалак літоўскі Крыштоф Завіша ахвяраваў для абраза каштоўную сукенку, а падканцлер Казімір Леў Сапега аздобіў алтар каштоўнасцямі. Шматлікія дары сведчылі пра тое, як шмат вернікаў атрымлівалі каля абраза суцяшэнне і ласкі.

Кармеліты і «літоўская Ясная Гара»

Першая згадка пра каталіцкі касцёл у гэтай мясцовасці паходзіць з 1579 года. У 1624 годзе вялікі канцлер літоўскі Леў Сапега заснаваў у Бялынічах кляштар кармелітаў, якія больш за два стагоддзі апекаваліся цудатворным абразом. Санктуарый быў найбольш высунутым на ўсход паломніцкім асяродкам Рэчы Паспалітай.

Калі ў 1654 годзе пачалася вайна з Маскоўскай дзяржавай, кармеліты вывезлі абраз у больш бяспечнае месца – у крэпасць у Ляхавічах у Навагрудскім ваяводстве. Вобраз перажыў там аблогу крэпасці ў 1660 годзе і заставаўся па-за Бялынічамі шмат дзесяцігоддзяў. У Бялынічы ён урачыста вярнуўся толькі ў 1760 годзе – у новы, мураваны касцёл, пабудаваны спецыяльна для яго.

Каранацыя ў 1761 годзе

Папа Бэнэдыкт XIV булай ад 13 красавіка 1756 года дазволіў каранацыю абраза. 20 верасня 1761 года смаленскі біскуп Юрый Мікалай Гільзен каранаваў абраз папскімі каронамі – так Бялынічы далучыліся да ліку найважнейшых марыйных санктуарыяў Рэчы Паспалітай. Паводле Вікіпедыі, у 1856 годзе адбылася паўторная каранацыя абраза. У канцы XIX стагоддзя ў Бялынічы прыбывала нават дзесяць тысяч паломнікаў штогод.

Час выпрабаванняў

Пасля I падзелу (1772) Бялынічы апынуліся ў межах Расійскай імперыі. У 1832 годзе, пасля падаўлення Лістападаўскага паўстання, царскія ўлады скасавалі кляштар кармелітаў. У 70-я гады XIX стагоддзя касцёл адабралі ў католікаў і ператварылі ў праваслаўную царкву (крыніцы называюць 1872 або 1876 год).

Лёс арыгінальнага абраза невядомы. Паводле адной версіі, яго схаваў каталіцкі святар яшчэ да таго, як касцёл перайшоў да Царквы; паводле іншай – ён знік у чэрвені 1941 года падчас эвакуацыі музея ў Магілёве. У 1924 годзе бальшавікі зачынілі святыню і зрабілі ў ёй музей атэізму, а ў 60-я гады XX стагоддзя савецкія ўлады падарвалі касцёл і кляштарныя будынкі.

Копіі абраза

Культ Маці Божай Бялыніцкай захаваўся дзякуючы копіям абраза, якія шануюцца ў касцёлах Польшчы і Беларусі. Найбольш вядомыя знаходзяцца ў касцёле ў Новай Мышы ў Беларусі (копія з другой паловы XVII стагоддзя), у касцёле кармелітаў у Волі Гулоўскай і ў касцёле кармелітаў на Лешне ў Варшаве. Варшаўскі вобраз – копія ранейшага абраза 1641 года, які загінуў падчас Варшаўскага паўстання. Копіі ёсць таксама ў Магілёве і ў Ксенжыцах, а абраз з царквы ў Снове сёння захоўваецца ў Музеі старажытнабеларускай культуры ў Мінску. Некаторыя даследчыкі нават лічаць, што вобраз з Новай Мышы можа быць арыгіналам.

Бялынічы – парафія і каталіцкая супольнасць

Каталіцкая парафія ў Бялынічах адрадзілася ў 90-я гады XX стагоддзя, пасля распаду Савецкага Саюза (крыніцы называюць 1993 або 1995 год). Паколькі даўняга касцёла ўжо не было, вернікі пачыналі са сціплай капліцы ў драўляным доме. У 2011 годзе, у 250-ю гадавіну каранацыі абраза, у Бялынічах была цэлебравана ўрачыстая Святая Імша пад старшынствам арцыбіскупа Тадэвуша Кандрусевіча.

Сёння парафія Маці Божай Бялыніцкай належыць да Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. Яе пробашч – ксёндз Іосіф Сярпейка. Супольнасць невялікая, таму пробашч можа рэгулярна цэлебраваць Імшы ў інтэнцыях вернікаў з іншых краін – таксама грыгарыянскія Імшы, гэта значыць трыццаць Імшаў дзень за днём за адну памерлую асобу. Акрамя яго, інтэнцыі прымаюць іншыя святары ўсходняй Беларусі.

Аднаўленне санктуарыя

Супольнасць рыхтуе аднаўленне санктуарыя – створаны праект новага касцёла, візуалізацыі якога мы паказваем на галоўнай старонцы. Як пісаў у 2025 годзе партал PCh24, «праект ужо гатовы, неўзабаве пачнуцца работы».

Замаўляючы Святыя Імшы праз gregorianka.com, Вы далучаецеся да гэтай справы: ахвяры падтрымліваюць святароў і аднаўленне санктуарыя Маці Божай Бялыніцкай. Як гэта зрабіць, мы апісваем на старонцы як замовіць грыгарыянскую Імшу; пра правілы ахвяры – на старонцы ахвяра за грыгарыянскія Імшы. Больш пра саму ініцыятыву можна прачытаць у раздзеле Пра нас, а скласці замову – на старонцы Замовіць грыгарыянскую Імшу.

Крыніцы

• Абраз Маці Божай Бялыніцкай – Вікіпедыя (па-польску)
• Бялынічы – забытая «літоўская Ясная Гара» – Kresy24 (па-польску)
• Каралева Беларусі верне сваю сядзібу – PCh24 (па-польску)