Ці грыгарыянка – догмат, адпуст або абавязак?

Коратка

Грыгарыянка – не догмат, не адпуст, і ніхто не абавязаны яе замаўляць. Гэта пабожная практыка – трыццаць Імшаў дзень за днём за адну памерлую асобу, – якую Касцёл прызнаў і ўрэгуляваў: у 1884 г. Кангрэгацыя Адпустаў назвала давер вернікаў да яе вартасці пабожным і разумным, а ў 1967 г. дэкларацыя «Tricenario Gregoriano» гаворыць пра плён гэтай малітвы, прызнаны практыкай Касцёла і пабожнасцю вернікаў. Праўдай веры з'яўляецца затое тое, што ляжыць у яе аснове: існаванне Чыстца і тое, што памерлым дапамагаюць малітвы жывых, а перш за ўсё Эўхарыстыя.

Што такое догмат, а што – пабожная практыка

Догмат – праўда, якая змяшчаецца ў Аб'яўленні і якую Настаўніцкі ўрад Касцёла прапануе вернікам канчаткова, як абавязковую для прыняцця верай (ККК 88). Такой праўдай з'яўляецца, напрыклад, вучэнне пра Чыстэц, сфармуляванае перш за ўсё на Фларэнційскім і Трыдэнцкім Саборах (ККК 1031); мы разглядаем яго ў артыкуле Чыстэц у вучэнні Касцёла.

Пабожная практыка – спосаб малітвы, які вырас з досведу вернікаў, а Касцёл прызнаў яго згодным з верай. Грыгарыянка належыць да гэтай катэгорыі. Яе пачатак – аповед святога Грыгорыя Вялікага з IV кнігі «Дыялогаў» пра манаха Юстуса, за якога на працягу трыццаці дзён цэлебравалі Імшу (больш: гісторыя грыгарыянскіх Імшаў). Касцёл шануе гэты аповед, але не прадстаўляе яго як частку Аб'яўлення – падобна як так званыя прыватныя аб'яўленні, якія не належаць да скарбу веры (ККК 67). Таму католіку не трэба верыць, што лік трыццаць мае асаблівае значэнне, каб заставацца верным вучэнню Касцёла.

Што азначае «прызнаная Касцёлам»

Прызнанне практыкі азначае дзве рэчы. Па-першае, Касцёл сцвярджае, што давер, з якім вернікі замаўляюць трыццаць Імшаў, абгрунтаваны і не мае ў сабе забабону. Па-другое, Касцёл бярэ практыку пад ахову права: дэкларацыя 1967 г. вырашае, што рабіць, калі серыя перапыняецца, а біскупам даручае пільнаваць, каб у такой важнай справе не здаралася злоўжыванняў. Поўны тэкст дакумента і яго тлумачэнне Вы знойдзеце на старонцы «Tricenario Gregoriano» (1967).

Грыгарыянка – не адпуст

Адпуст – гэта дараванне перад Богам часовай кары за грахі, ужо адпушчаныя адносна віны, якое Касцёл удзяляе пры пэўных умовах (ККК 1471). Атрымлівае яго сам вернік – праз споведзь, Камунію, малітву і выкананне прадпісанай справы – і можа ахвяраваць яго за памерлых (ККК 1479).

Грыгарыянская Імша – нешта іншае: Эўхарыстыя, гэта значыць учыненая прысутнай Ахвяры Хрыста, якую святар цэлебруе ў інтэнцыі памерлага. Касцёл ад пачатку ахвяраваў яе таксама за памерлых (ККК 1371) і называе яе на першым месцы сярод формаў дапамогі памерлым (ККК 1032). Адпуст і грыгарыянка могуць дапаўняць адно аднаго – сям'я можа ахвяраваць адпуст за тую самую асобу, за якую ідзе серыя Імшаў, – але адно не ёсць другім. Умовы лістападаўскіх адпустаў мы апісваем у тэксце адпуст за памерлых.

Ці абавязковыя грыгарыянскія Імшы?

Не. Ніякае правіла не накладае на сям'ю абавязку замовіць грыгарыянку, і яе адсутнасць не з'яўляецца занядбаннем у адносінах да памерлага. Гэтак жа каштоўныя паасобная Імша за памерлага, навэнна ці штодзённая малітва; параўнанне гэтых формаў Вы знойдзеце ў артыкуле грыгарыянка ці навэнна. Кодэкс таксама настойліва рэкамендуе святарам цэлебраваць Імшы ў інтэнцыі вернікаў, асабліва бедных, і без ахвяры (кан. 945 § 2) – малітва Касцёла за памерлых не залежыць ад фінансавых магчымасцей сям'і.

Абавязак з'яўляецца толькі з боку святара: хто прыняў грыгарыянку, павінен цэлебраваць трыццаць Імшаў, а калі па ўласнай віне перапыніў серыю – пачаць яе нанава.

У чым вартасць грыгарыянскай Імшы

Вартасць кожнай Імшы паходзіць з адзінай Ахвяры Хрыста, якая ў Эўхарыстыі робіцца прысутнай (ККК 1367). Трыццаць Імшаў, такім чынам, не ствараюць «мацнейшай» Ахвяры, а трыццаць разоў запар узносяць да Бога тую самую просьбу за аднаго чалавека. У гэтым сэнс грыгарыянкі: у вытрываласці, з якой Касцёл на працягу цэлага месяца штодня заступаецца за канкрэтнага памерлага, і ў даверы, які Касцёл назваў пабожным і разумным.

Грыгарыянка і збаўленне – асцярожна з «гарантыямі»

Малітва за памерлых тычыцца ачышчэння, а не самога збаўлення. Тыя, хто праходзіць ачышчэнне, ужо ўпэўнены ў сваім вечным збаўленні (ККК 1030); Імша не «купляе» неба, а ёсць просьбай, каб Бог у сваёй міласэрнасці завяршыў у іх справу ачышчэння. Колькі і якім чынам Ён прымае гэтую малітву – ведае толькі Ён.

Таму захоўвайце дыстанцыю ў адносінах да запэўненняў, што «пасля трыццатай Імшы душа напэўна ў небе», да ланцужкоў і «прэйскурантаў». Ужо Трыдэнцкі Сабор у дэкрэце пра Чыстэц даручаў біскупам забараняць усё, што вядзе да цікаўнасці, забабону або брыдкай карысці, а Кодэкс патрабуе, каб ад імшальных ахвяр выключалася ўсякае падабенства да гандлю (кан. 947). Мы не абяцаем выніку, які належыць Богу. Мы абяцаем сумленнасць: трыццаць Імшаў, цэлебраваных за пазначаную асобу, і пацвярджэнне з датай і часам кожнай з іх. Калі Вы хочаце пачаць серыю, перайдзіце на старонку грыгарыянскія Імшы ў Бялынічах.

Крыніцы

• Катэхізіс Каталіцкага Касцёла – п. 67, 88, 1030–1032, 1367, 1371, 1471, 1479
• Кодэкс кананічнага права (1983) – кан. 945, 947
• Дэкларацыя «Tricenario Gregoriano», 24.02.1967, AAS 59 (1967), с. 229–230: vatican.va; польскі пераклад: liturgista.pl (па-польску)
• Трыдэнцкі Сабор, сесія XXV (1563) – дэкрэт пра Чыстэц
• Езуіты, парафія святога Стэфана – імшальныя інтэнцыі (па-польску)