Чыстэц у вучэнні Каталіцкага Касцёла

Што такое Чыстэц – вызначэнне Катэхізіса

Катэхізіс Каталіцкага Касцёла прысвячае Чыстцу тры кароткія пункты (ККК 1030–1032). Першы з іх кажа, каго тычыцца ачышчэнне:

Тыя, хто памірае ў ласцы і сяброўстве з Богам, але яшчэ не цалкам ачышчаны, хоць ужо ўпэўнены ў сваім вечным збаўленні, праходзяць пасля смерці ачышчэнне, каб набыць святасць, неабходную для ўваходу ў радасць неба (ККК 1030).

Другі дае яму назву: Касцёл называе Чыстцом гэтае канчатковае ачышчэнне выбраных, якое з'яўляецца чымсьці зусім іншым, чым кара асуджаных (ККК 1031). Трэці паказвае, на чым грунтуецца гэтае вучэнне – на практыцы малітвы за памерлых, – і як мы можам памерлым дапамагчы (ККК 1032).

З гэтых сказаў вынікаюць тры рэчы. Чыстэц тычыцца збаўленых, а не асуджаных. Ён ёсць ачышчэннем, а не помстай Бога. І ён канчатковы – завяршае шлях, які пачаўся на зямлі. Катэхізіс тлумачыць, што грэх, нават адпушчаны, пакідае ў чалавеку неўпарадкаваную прывязанасць да створанага, якая патрабуе ачышчэння; гэтую «часовую кару» не трэба разумець як помсту, якую Бог накладае звонку, а як нешта, што вынікае з самой прыроды граху (ККК 1472).

Адкуль Касцёл чэрпае гэтае вучэнне

Святое Пісанне. Катэхізіс спасылаецца на 2 Мак 12,46: Юда Макавей склаў ахвяру прабачэння за памерлых, каб яны былі вызвалены ад граху. Традыцыя бачыць прадвесце ачышчальнага агню ў 1 Кар 3,15 і 1 Пт 1,7 (ККК 1031). Катэхізіс цытуе таксама святога Грыгорыя Вялікага, які з Мц 12,32 выснаваў, што некаторыя правіны могуць быць адпушчаны толькі ў будучым веку, – таго самага Папу, ад імя якога паходзіць назва грыгарыянскіх Імшаў.

Практыка Касцёла. З першых стагоддзяў хрысціяне маліліся за памерлых і ахвяравалі за іх Эўхарыстыю (ККК 1032). Мы не маліліся б за памерлых, калі б не існавала стану, у якім наша малітва можа ім дапамагчы. Пра гэтую практыку мы пішам шырэй у артыкуле малітва за памерлых.

Саборы. Катэхізіс кажа, што Касцёл сфармуляваў вучэнне пра Чыстэц перш за ўсё на Фларэнційскім і Трыдэнцкім Саборах (ККК 1031). Фларэнційскі Сабор (1439) у дэкрэце для грэкаў сцвердзіў, што душы сапраўды скрушаных, якія памерлі ў любові Бога, перш чым учынілі задавальненне за свае грахі, пасля смерці ачышчаюцца, а дапамагаюць ім малітвы жывых вернікаў: Імшы, малітвы, міласціна і іншыя справы пабожнасці. Трыдэнцкі Сабор у дэкрэце пра Чыстэц (1563) пацвердзіў існаванне Чыстца і тое, што душам, якія там знаходзяцца, дапамагаюць малітвы вернікаў, перш за ўсё Ахвяра алтара. Той самы дэкрэт загадаў біскупам, каб у казаннях для народа абміналі цяжкія і тонкія пытанні, якія не служаць збудаванню, а тое, што адгортвае цікаўнасцю або забабонам, выключалі.

Чым Чыстэц не ёсць

• Ён не «другі шанц». Смерць завяршае час, у які чалавек прымае або адкідае Божую ласку (ККК 1021). Святы Ян Павел II казаў, што стан ачышчэння не ёсць працягам зямнога стану, быццам пасля смерці камусьці даецца чарговая магчымасць змяніць свой лёс (агульная аўдыенцыя, 4 жніўня 1999). У Чыстэц не трапляе той, хто адкінуў Бога, – яго праходзяць тыя, хто ўжо збаўлены.
• Ён не «мякчэйшае пекла». Катэхізіс падкрэслівае, што гэта нешта зусім іншае, чым кара асуджаных. Душы ў Чыстцы ўжо ў любові Бога і ўпэўнены ў небе.
• Ён не месца ў геаграфічным сэнсе. Ян Павел II у той самай катэхезе тлумачыў, што слова «Чыстэц» азначае не месца, а стан існавання.
• Яго не вымераць гадзіннікам. Бенедыкт XVI пісаў, што «працягласць» гэтай ачышчальнай сустрэчы з Хрыстом мы не можам мераць мерамі часу нашага свету (Spe salvi 47). Таму Касцёл не вучыць, колькі «доўжыцца» Чыстэц, і не пералічвае малітвы на дні.

Хто такія душы ў Чыстцы

Душы ў Чыстцы – гэта памерлыя, якія праходзяць гэтае канчатковае ачышчэнне. Яны належаць да той самай супольнасці Касцёла, што і мы, – да абцоўвання святых, якое яднае вернікаў на зямлі, памерлых, што ачышчаюцца, і святых у небе (ККК 954–959). Традыцыя называе іх «Касцёлам церпячым», але гэта не пакута без надзеі: Бенедыкт XVI апісвае яе як «шчаслівы боль», у якім святая сіла Яго любові пранікае ў нас, як агонь (Spe salvi 47).

Вакол Чыстца нарасло шмат аповедаў – пра душы, якія з'яўляюцца, пра пэўную колькасць гадоў ці пра «прэйскуранты» малітваў. Касцёл не звязвае свайго вучэння ні з адным з іх. Нават прыватныя аб'яўленні, прызнаныя Касцёлам, не належаць да скарбу веры (ККК 67). На гэтай старонцы мы абапіраемся выключна на Святое Пісанне, Катэхізіс і дакументы Настаўніцтва Касцёла.

Як мы можам дапамагчы душам у Чыстцы

ККК 1032 называе прама: малітву, перш за ўсё Эўхарыстычную Ахвяру, а таксама міласціну, адпусты і справы пакаяння. Бенедыкт XVI дадае, што наша малітва за памерлага можа стаць невялікім этапам яго ачышчэння (Spe salvi 48).

• Святая Імша – паасобная, навэнна або трыццаць грыгарыянскіх Імшаў за адну асобу; практычны даведнік: Імша за памерлага.
• Адпусты – асабліва поўны адпуст за памерлых з 1 па 8 лістапада; гл. умовы атрымання адпусту.
• Асабістая малітва і выпамінкі – «Вечны супакой», ружанец, гадавыя выпамінкі.
• Міласціна і добрыя ўчынкі, ахвяраваныя ў інтэнцыі памерлага.

Калі Вы хочаце ахвяраваць Імшы за памерлую асобу, можаце замовіць грыгарыянскія Імшы або іншую інтэнцыю ў парафіі Маці Божай Бялыніцкай у Бялынічах.

Крыніцы

• Катэхізіс Каталіцкага Касцёла, п. 1030–1032 (канчатковае ачышчэнне – Чыстэц): vatican.va
• Катэхізіс Каталіцкага Касцёла, п. 1021–1022 (асабісты суд): vatican.va
• Катэхізіс Каталіцкага Касцёла, п. 1471–1479 (адпусты, часовая кара): vatican.va
• Катэхізіс Каталіцкага Касцёла, п. 954–959 (абцоўванне святых): vatican.va
• Бенедыкт XVI, энцыкліка Spe salvi, п. 45–48: vatican.va (па-польску)
• Ян Павел II, агульная аўдыенцыя 4.08.1999 (пра Чыстэц): vatican.va
• Фларэнційскі Сабор, дэкрэт для грэкаў (1439), DS 1304; Трыдэнцкі Сабор, дэкрэт пра Чыстэц (1563), DS 1820 – паводле заўваг да ККК 1031.