Імшальныя інтэнцыі ў Кодэксе кананічнага права – кан. 945–958

Дзе ў Кодэксе знаходзяцца правілы пра імшальныя інтэнцыі

Правілы прыняцця інтэнцый і ахвяр за Святыя Імшы ўтрымлівае Кодэкс кананічнага права 1983 г. – у IV кнізе, у тытуле пра Найсвяцейшую Эўхарыстыю, у раздзеле III пад назвай «Імшальныя ахвяры» (кан. 945–958). Гэта чатырнаццаць кароткіх канонаў, якія ахоўваюць дзве рэчы: волю верніка, які просіць пра Імшу, і годнасць самой Эўхарыстыі. Ніжэй мы разглядаем іх па чарзе, перадаючы змест канонаў па сэнсе. Шырэйшы, менш юрыдычны агляд Вы знойдзеце на старонцы імшальныя інтэнцыі.

Імшальныя ахвяры ў кананічным праве (кан. 945–947, 952)

Кан. 945 § 1 пастанаўляе, што паводле прызнанага звычаю Касцёла кожны святар, які цэлебруе або канцэлебруе Імшу, можа прыняць ахвяру, складзеную для таго, каб ён цэлебраваў Імшу ў пэўнай інтэнцыі. Параграф 2 дадае, што святарам настойліва рэкамендуецца і без атрымання ахвяры цэлебраваць Імшу ў інтэнцыі вернікаў, асабліва бедных.

Кан. 946 тлумачыць сэнс ахвяры: вернікі, якія яе складаюць, спрыяюць дабру Касцёла і праз гэтую ахвяру ўдзельнічаюць у яго клопаце пра ўтрыманне служыцеляў і спраў. Кан. 947 кароткі і катэгарычны: ад імшальных ахвяр трэба цалкам выключаць нават падабенства здзелкі або гандлю. Таму мы гаворым пра ахвяру, а не пра цану.

Памер ахвяры за адну Імшу ўстанаўлівае дэкрэтам правінцыяльны сінод або сход біскупаў правінцыі; святару нельга патрабаваць больш, але ён можа прыняць добраахвотна большую ахвяру, як і меншую (кан. 952 § 1). Дзе такога дэкрэта няма, дзейнічае звычай дыяцэзіі (§ 2), а законнікі прытрымліваюцца тых самых пастаноў (§ 3). Практычныя пытанні мы апісваем на старонцы пра імшальную ахвяру.

Адна Імша – адна інтэнцыя (кан. 948–950)

Найважнейшы прынцып усяго раздзела – кан. 948: Імшы трэба цэлебраваць асобна ў інтэнцыі тых, за каго была складзена і прынята ахвяра, нават невялікая. Кожная прынятая ахвяра, такім чынам, азначае асобную Імшу – незалежна ад таго, ці была ахвяра вялікай, ці сімвалічнай.

Абавязак трывалы. Паводле кан. 949 той, хто абавязаны цэлебраваць Імшу ў інтэнцыі ахвярадаўцаў, застаецца звязаны гэтым абавязкам, нават калі прынятыя ахвяры прапалі не па яго віне. Кан. 950 вырашае сітуацыю, калі нехта складае пэўную суму, не вызначаючы колькасці Імшаў: колькасць вызначаецца паводле памеру ахвяры, прынятага ў месцы пражывання ахвярадаўца, калі толькі яго намер не быў іншым.

З пункту гледжання верніка гэта азначае, што варта ясна назваць, за каго і ў якой справе павінна цэлебравацца Імша. Падказкі мы сабралі ў даведніку як сфармуляваць імшальную інтэнцыю.

Зборныя інтэнцыі: дэкрэт «Mos iugiter» (1991) і дэкрэт 2025 г.

З прынцыпу кан. 948 існуе адно выключэнне. Дэкрэт Кангрэгацыі па справах духавенства Mos iugiter ад 22 лютага 1991 г. (AAS 83 (1991), с. 443–446) спачатку нагадвае, што парушаюць права святары, якія аб'ядноўваюць ахвяры без ведама ахвярадаўцаў і цэлебруюць адну Імшу ў зборнай інтэнцыі (арт. 1 § 2). Адна Імша ў зборнай інтэнцыі дапушчальная толькі тады, калі ахвярадаўцы, загадзя і выразна праінфармаваныя, добраахвотна на гэта згаджаюцца (арт. 2 § 1). Тады трэба публічна абвясціць месца і час такой Імшы, не часцей за два разы на тыдзень (арт. 2 § 2), а цэлебрант можа пакінуць сабе толькі адну ахвяру, устаноўленую ў дыяцэзіі (арт. 3).

13 красавіка 2025 г. Папа Францішак зацвердзіў дэкрэт Дыкастэрыі па справах духавенства пра дысцыпліну імшальных інтэнцый (дзейнічае з 20 красавіка 2025 г.). Ён дазваляе правінцыяльнаму сіноду або сходу біскупаў правінцыі дэкрэтам вызначыць умовы «зборных» Імшаў – па-ранейшаму выключна тады, калі ўсе ахвярадаўцы былі праінфармаваныя і добраахвотна пагадзіліся; такую згоду ніколі нельга меркаваць (арт. 1 § 1–2). Там, дзе біскупы правінцыі не пастановяць інакш, па-ранейшаму дзейнічае Mos iugiter (арт. 6). Дэкрэт падкрэслівае таксама розніцу паміж Імшой, якая цэлебруецца ў пэўнай інтэнцыі, і простым успамінам кагосьці падчас літургіі (арт. 4 § 2).

Канцэлебраваная Імша і інтэнцыя; бінацыя (кан. 945, 951)

Святар-канцэлебрант можа прыняць ахвяру і аплікаваць Імшу ў пэўнай інтэнцыі гэтак жа, як галоўны цэлебрант, – пра гэта прама кажа кан. 945 § 1 («які цэлебруе або канцэлебруе»). Абмежаванне тычыцца другой Імшы ў той самы дзень: святар, які ў той самы дзень канцэлебруе другую Імшу, ні пад якім тытулам не можа прыняць за яе ахвяру (кан. 951 § 2).

Калі святар увогуле можа цэлебраваць больш за адзін раз на дзень, вызначае кан. 905 (бінацыя, а ў нядзелі і абавязковыя святы – са згоды ардынарыя – таксама трынацыя). Калі ён так цэлебруе, то можа кожную з гэтых Імшаў аплікаваць у інтэнцыі, за якую складзена ахвяра, але – за выключэннем дня Божага Нараджэння – пакідае сабе толькі адну ахвяру; астатнія перадае на мэты, указаныя ардынарыем, з магчымасцю пэўнай узнагароды з вонкавага тытулу (кан. 951 § 1).

Колькі інтэнцый святар можа прыняць і тэрмін цэлебравання (кан. 953, 955 § 2, 956)

Кан. 953: нікому нельга прымаць для асабістага цэлебравання столькі імшальных ахвяр, што ён сам не зможа выканаць іх на працягу года. Гэта верхняя мяжа – яна не азначае, што вернік павінен чакаць год. Калі ахвярадавец просіць пра канкрэтны дзень (напрыклад, гадавіну смерці), святар прымае інтэнцыю менавіта з гэтым абавязкам.

Кан. 955 § 2 кажа, ад якога моманту лічыцца час: час, на працягу якога трэба цэлебраваць Імшы, лічыцца ад дня іх прыняцця святаром, які павінен іх цэлебраваць, калі не ўстаноўлена іншае. Пры гэтым Кодэкс 1983 г. не вызначае агульнай колькасці дзён ці месяцаў для паасобнай Імшы; затое мяжу ў год ведае кан. 956: распарадчыкі пабожных фундацый і ўсе, хто абавязаны клапаціцца пра цэлебраванне Імшаў, перадаюць сваім ардынарыям тыя абавязкі, якія не былі выкананы на працягу года. Дэкрэт Mos iugiter (арт. 5) просіць святароў, якія не ў стане на працягу года выканаць прынятыя інтэнцыі, не адмаўляцца ад іх, а перадаць іх іншым святарам або ардынарыю.

Ці можа святар перадаць інтэнцыю іншаму святару (кан. 954–955)

Так – Кодэкс прама гэта прадугледжвае. Кан. 954: калі ў нейкім касцёле просяць пра столькі Імшаў, што іх нельга там цэлебраваць, можна перадаць ахвяры ў іншае месца, калі толькі ахвярадаўцы выразна не выявілі адваротнай волі. Таму калі Вам важны канкрэтны касцёл або святар, скажыце пра гэта пры замове.

Кан. 955 § 1 вызначае ўмовы: інтэнцыі трэба перадаць як мага хутчэй святарам, у якіх ёсць упэўненасць, што яны вольныя ад падазрэнняў; перадаецца ўся прынятая ахвяра (калі толькі лішак звыш дыяцэзіяльнай стаўкі не быў выразна дарам для асобы). Той, хто перадаў інтэнцыю, па-ранейшаму адказвае за яе цэлебраванне, пакуль не атрымае пацвярджэння як прыняцця абавязку, так і атрымання ахвяры.

Улік імшальных інтэнцый (кан. 955 § 3–4, 957–958)

Права патрабуе дакладных запісаў на трох узроўнях:

• святар павінен дакладна запісваць Імшы, якія ён прыняў для цэлебравання і якія цэлебраваў (кан. 955 § 4);
• той, хто перадае інтэнцыі, запісвае ў кнізе прынятыя і перададзеныя Імшы разам з памерам ахвяры (кан. 955 § 3);
• пробашч або рэктар касцёла, у якім прымаюцца інтэнцыі, вядзе спецыяльную кнігу, у якую запісвае колькасць Імшаў, прынятых для цэлебравання, інтэнцыі, а таксама складзеную ахвяру і факт цэлебравання (кан. 958 § 1).

Ардынарый павінен штогод правяраць гэтыя кнігі асабіста або праз іншых (кан. 958 § 2), а за выкананнем імшальных абавязкаў сочыць ардынарый месца, у законных касцёлах – настаяцелі (кан. 957).

Кананічнае права і грыгарыянскія Імшы

Каноны 945–958 не называюць грыгарыянскіх Імшаў па імені, але цалкам іх тычацца. Грыгарыянка – гэта трыццаць асобных Імшаў, кожная з якіх – згодна з кан. 948 – цэлебруецца ў адной інтэнцыі: за адну памерлую асобу, на працягу трыццаці дзён запар. Таму грыгарыянскія Імшы не спалучаюць са зборнымі інтэнцыямі і не дапісваюць да іх іншых памерлых.

Падрабязныя правілы бесперапыннасці серыі вызначыла дэкларацыя «Tricenario Gregoriano» 1967 г.: серыя, перапыненая непрадбачанай перашкодай, захоўвае свой плён, а святар павінен як мага хутчэй дапоўніць Імшы, якіх не хапае. Больш пра гэта мы пішам у артыкуле ці можна перапыніць грыгарыянскія Імшы. Імшы не абавязкова павінен цэлебраваць той самы святар або каля таго самага алтара – гл. ці павінна грыгарыянка быць у адным касцёле. Перадача часткі серыі іншаму святару падлягае тады правілам кан. 954–955.

Калі трыццаць Імшаў у Вашай сітуацыі – гэта зашмат, параўнайце формы малітвы ў тэксце грыгарыянка ці навэнна або замоўце паасобную Імшу за памерлага.

Як мы прымяняем гэтыя правілы ў Бялынічах

Інтэнцыі мы прымаем праз форму, па e-mail або праз WhatsApp і спачатку адказваем па e-mail з прапановай даты і часу. Імшы цэлебруюцца ў першую чаргу ў Бялынічах, а таксама святарамі іншых парафій усходняй Беларусі – гэта значыць у межах, якія вызначае кан. 955. Пасля складання ахвяры не пазней як праз два дні мы дасылаем пацвярджэнне з інтэнцыяй, датай і часам кожнай Імшы. Калі Вы хочаце даверыць нам інтэнцыю, можаце замовіць грыгарыянскія Імшы або іншую Імшу праз форму.

Крыніцы

• Кодэкс кананічнага права (1983), кан. 905 і 945–958 – польскі тэкст, liturgista.pl (па-польску)
• Кодэкс кананічнага права – поўны польскі тэкст (PDF, па-польску)
• Code of Canon Law, cann. 879–958 – vatican.va (ангельская версія)
• Кангрэгацыя па справах духавенства, дэкрэт «Mos iugiter» (22.02.1991), AAS 83 (1991), с. 443–446 – польскі тэкст (па-польску)
• «Mos iugiter» – апісанне дакумента, liturgista.pl (па-польску)
• Дыкастэрыя па справах духавенства, дэкрэт пра дысцыпліну імшальных інтэнцый (13.04.2025) – Vatican News (па-польску)
• Дэкларацыя «Tricenario Gregoriano» (24.02.1967; па-польску)