Gebeden voor de zielen in het vagevuur – rozenkrans, gebed van de H. Gertrudis, litanie

In het kort

Voor de zielen in het vagevuur kunt u met elk gebed bidden dat voor hun intentie wordt opgedragen. Het meest gebeden worden „Heer, geef hun de eeuwige rust”, Psalm 130 „Uit de diepten”, de rozenkrans of de Rozenkrans van de Goddelijke Barmhartigheid, en het gebed dat aan de heilige Gertrudis wordt toegeschreven. Het kostbaarste geschenk blijft de heilige mis (KKK 1032). Hieronder vindt u de teksten en hoe u ze bidt – waarom de Kerk voor de overledenen bidt, leggen we uit op de pagina gebed voor de overledenen.

Heer, geef hun de eeuwige rust

Het kortste en bekendste gebed voor de overledenen, overgenomen uit de Latijnse liturgie (Requiem aeternam):

Heer, geef hun de eeuwige rust, en het eeuwig licht verlichte hen. Dat zij rusten in vrede. Amen.

Voor één persoon: „Heer, geef hem (haar) de eeuwige rust … Dat hij (zij) ruste in vrede.” Ter afsluiting van de gebeden voor de overledenen voegt men vaak de oude bede toe: „Mogen de zielen van de gelovige overledenen door de barmhartigheid van God rusten in vrede. Amen.” Aan het gebed „Heer, geef hun de eeuwige rust” verbindt de Kerk een gedeeltelijke aflaat, die men aan de overledenen kan toewijden – details op de pagina aflaat voor de overledenen.

Psalm 130 (129) – „Uit de diepten”

Een boetepsalm, in de Latijnse traditie De profundis genoemd, die al eeuwen voor de overledenen wordt gebeden – in de liturgie, bij de graven en ’s avonds thuis. Hieronder een getrouwe weergave van de tekst (geen officiële bijbelvertaling; voor de liturgie gebruikt men de goedgekeurde Nederlandse vertaling):

Uit de diepten roep ik tot U, Heer,
Heer, hoor mijn stem!
Laat uw oren aandachtig zijn
voor mijn luide smeken.
Als U, Heer, de zonden blijft gedenken,
Heer, wie houdt dan stand?
Maar bij U is vergeving,
opdat men U met ontzag zou dienen.
Ik hoop op de Heer, mijn ziel hoopt,
ik wacht op zijn woord.
Mijn ziel wacht op de Heer
meer dan wachters op de morgen,
meer dan wachters op de morgen.
Israël, hoop op de Heer,
want bij de Heer is genade
en overvloedige verlossing.
Hij zal Israël verlossen
van al zijn zonden.

Na de psalm bidt men „Heer, geef hun de eeuwige rust”. Andere bijbelse wortels van dit gebed bespreken we in de tekst gebed voor de overledenen in de Bijbel.

Rozenkrans voor de overledenen – hoe bidt u die

De „rozenkrans voor de overledenen” heeft geen eenduidige officiële vorm – in gebedenboeken staan verschillende versies. De eenvoudigste, te bidden op een gewone rozenkrans, gaat zo:

1. Op het kruisje en de eerste kralen: Geloofsbelijdenis, Onze Vader, drie keer Wees gegroet.
2. Op elke grote kraal: Onze Vader (of Psalm 130, of de bede „Mogen de zielen van de gelovige overledenen …”).
3. Op elk van de tien kleine kralen: Heer, geef hun de eeuwige rust …
4. Ter afsluiting: Mogen de zielen van de gelovige overledenen door de barmhartigheid van God rusten in vrede. Amen.

Vijf tientjes geven vijftig keer „Heer, geef hun de eeuwige rust”; sommigen bidden twee keer vijf tientjes – dus honderd keer. Het aantal heeft geen magische betekenis: het gaat om het geloof en de liefde waarmee we de overledenen aan God aanbevelen.

Rozenkrans van de Goddelijke Barmhartigheid voor de overledenen

Veel gelovigen dragen de Rozenkrans van de Goddelijke Barmhartigheid op voor de overledenen. De tekst komt uit het Dagboek van de heilige Faustina (nr. 476) en wordt ongewijzigd gebeden; de intentie – „voor de ziel van N.” of „voor de zielen in het vagevuur” – noemt men aan het begin. In de gangbare Nederlandse vertaling:

• aan het begin: Onze Vader, Wees gegroet, Geloofsbelijdenis;
• op de grote kralen: Eeuwige Vader, ik offer U het Lichaam en Bloed, de Ziel en de Godheid op van uw zeer geliefde Zoon, onze Heer Jezus Christus, tot verzoening van onze zonden en die van de hele wereld.
• op de kleine kralen (10 keer): Door zijn smartelijk lijden, heb medelijden met ons en met de hele wereld.
• ter afsluiting (3 keer): Heilige God, heilige Sterke, heilige Onsterfelijke, heb medelijden met ons en met de hele wereld.

Gebed van de heilige Gertrudis voor de zielen in het vagevuur

Dit korte gebed wordt toegeschreven aan de heilige Gertrudis de Grote van Helfta (gest. ca. 1302), kloosterzuster en mystica. In een gangbare Nederlandse weergave:

Eeuwige Vader, ik offer U het kostbaar Bloed op van uw goddelijke Zoon Jezus, in vereniging met alle heilige missen die vandaag over de hele wereld worden opgedragen, voor alle zielen in het vagevuur, voor de zondaars overal, voor de zondaars in de wereldkerk, voor hen in mijn eigen huis en in mijn familie. Amen.

Een eerlijke kanttekening. Aan dit gebed wordt vaak de „belofte” gekoppeld dat elke keer dat men het bidt, duizend zielen uit het vagevuur worden bevrijd. Die belofte staat niet in de geschriften van de heilige Gertrudis en de Kerk heeft haar nooit bevestigd – het is een latere, private overlevering. Het gebed zelf is mooi en rechtzinnig: het verbindt ons met het offer van Christus dat in elke mis wordt gevierd. De Kerk rekent gebeden echter niet om in een „aantal zielen” of in dagen (zie het vagevuur in de leer van de Kerk), en zelfs erkende private openbaringen behoren niet tot de geloofsschat (KKK 67).

Litanie en rozenkrans

In gebedenboeken vindt u ook een litanie voor de overledenen – in verschillende versies, voor persoonlijk gebed; kies een tekst uit een gebedenboek met kerkelijke goedkeuring. U kunt ook een hele rozenkrans voor de overledenen opdragen, of één tientje per dag, met na elk tientje „Heer, geef hun de eeuwige rust”.

Wanneer u kunt bidden

• November – in de katholieke traditie de maand van het gebed voor de overledenen; op 2 november valt Allerzielen, en van 1 tot en met 8 november kan men een volle aflaat voor de overledenen verkrijgen.
• Gedenkdagen – de sterfdag, de verjaardag of de naamdag van een dierbare.
• Dagelijks – één „Heer, geef hun de eeuwige rust” na het avondgebed of na het gebed voor de maaltijd.
• Bij het graf en wanneer u langs een begraafplaats komt.

Gebeden voor overleden ouders, een echtgenoot of een kind hebben we apart verzameld in de tekst gebed voor overleden ouders.

De mis – het belangrijkste gebed voor de overledenen

Al deze gebeden vinden hun middelpunt in de eucharistie, die de Kerk van het begin af voor de overledenen opdraagt (KKK 1371). Voor alle zielen in het vagevuur kunt u een afzonderlijke mis of een noveen voor de overledenen aanvragen, en voor één bepaalde persoon dertig gregoriaanse missen. Kies de vorm in het aanvraagformulier; details en data spreken we af in ons antwoord per e-mail. Meer praktische informatie vindt u in de gids mis voor een overledene.

Bronnen

• Biblia Tysiąclecia – Psalm 130 (129) (in het Pools)
• Katechismus van de Katholieke Kerk – nr. 67, 1032, 1371
• Dagboek van de heilige zuster Faustina – nr. 476 (Rozenkrans van de Goddelijke Barmhartigheid)
• Fr. J. Zuhlsdorf, „Does the St. Gertrude Prayer release 1000 souls from Purgatory?” (in het Engels) – over de herkomst van de „belofte van 1000 zielen”