Het heiligdom van Onze-Lieve-Vrouw van Białynicze

Het beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Białynicze

Het beeld toont Maria met het Kind in het type van de Hodegetria – „Zij die de weg wijst”. Het ontstaan ervan gaat verloren in legenden. Volgens de oosterse traditie zouden monniken die in 1240 voor de inval van de Tataren uit Kiev vluchtten, de icoon naar de Droet hebben gebracht. De katholieke traditie vertelt over een geheimzinnige rondtrekkende schilder die in de jaren dertig van de zeventiende eeuw de karmelieten een op een vensterluik geschilderd beeld schonk – de gelovigen zagen in hem een engel. Volgens de overlevering kwam het beeld rond 1635 bij de karmelieten.

Het beeld werd zowel door katholieken als door orthodoxen vereerd. De gelovigen brachten er ex voto's; de grootmaarschalk van Litouwen Krzysztof Zawisza schonk een kostbaar kleed voor het beeld, en vicekanselier Kazimierz Lew Sapieha tooide het altaar met juwelen. De talrijke gaven getuigden ervan hoeveel gelovigen bij het beeld troost en genaden ontvingen.

De karmelieten en het „Litouwse Jasna Góra”

De eerste vermelding van een katholieke kerk in deze streek dateert uit 1579. In 1624 stichtte de grootkanselier van Litouwen Lew Sapieha in Białynicze een klooster van karmelieten, die meer dan twee eeuwen lang voor het wonderdadige beeld zorgden. Het heiligdom was het meest oostelijk gelegen bedevaartsoord van het Gemenebest.

Toen in 1654 de oorlog met het Moskovische rijk uitbrak, brachten de karmelieten het beeld naar een veiliger plaats – de vesting Lachowicze in het woiwodschap Nowogródek. Het beeld doorstond daar het beleg van de vesting in 1660 en bleef tientallen jaren buiten Białynicze. Pas in 1760 keerde het plechtig terug naar Białynicze – naar een nieuwe, stenen kerk die speciaal voor de ontvangst ervan was gebouwd.

De kroning in 1761

Paus Benedictus XIV gaf met een bul van 13 april 1756 toestemming voor de kroning van het beeld. Op 20 september 1761 voltrok de bisschop van Smolensk, Jerzy Mikołaj Hylzen, de kroning met pauselijke kronen – zo sloot Białynicze zich aan bij de belangrijkste Mariaheiligdommen van het Gemenebest. Volgens Wikipedia vond in 1856 een herkroning van het beeld plaats. Aan het eind van de negentiende eeuw kwamen er jaarlijks tot tienduizend pelgrims naar Białynicze.

Een tijd van beproeving

Na de eerste deling van Polen (1772) kwam Białynicze binnen de grenzen van het Russische keizerrijk te liggen. In 1832, na het neerslaan van de Novemberopstand, hieven de tsaristische autoriteiten het karmelietenklooster op. In de jaren zeventig van de negentiende eeuw werd de kerk de katholieken afgenomen en omgevormd tot een orthodoxe kerk (de bronnen noemen 1872 of 1876).

Het lot van het oorspronkelijke beeld is onbekend. Volgens de ene versie werd het door een katholieke priester verborgen voordat de orthodoxe Kerk de kerk overnam; volgens een andere ging het in juni 1941 verloren bij de evacuatie van het museum in Mogiljov. In 1924 sloten de bolsjewieken het kerkgebouw en richtten er een museum van het atheïsme in, en in de jaren zestig van de twintigste eeuw bliezen de Sovjetautoriteiten de kerk en de kloostergebouwen op.

Kopieën van het beeld

De verering van Onze-Lieve-Vrouw van Białynicze bleef bewaard dankzij kopieën van het beeld, die in kerken in Polen en Wit-Rusland worden vereerd. De bekendste bevinden zich in de kerk van Novaja Mysj in Wit-Rusland (een kopie uit de tweede helft van de zeventiende eeuw), in de karmelietenkerk in Wola Gułowska en in de karmelietenkerk in de Warschause wijk Leszno. Het Warschause beeld is een kopie van een ouder beeld uit 1641, dat tijdens de Opstand van Warschau verloren ging. Er zijn ook kopieën in Mogiljov en in Księżyce, en een beeld uit de orthodoxe kerk in Snow wordt vandaag bewaard in het Museum van Oude Wit-Russische Cultuur in Minsk. Sommige onderzoekers menen zelfs dat het beeld uit Novaja Mysj het origineel zou kunnen zijn.

Białynicze – parochie en katholieke gemeenschap

De katholieke parochie in Białynicze herleefde in de jaren negentig van de twintigste eeuw, na de val van de Sovjet-Unie (de bronnen noemen 1993 of 1995). Omdat de vroegere kerk niet meer bestond, begonnen de gelovigen met een eenvoudige kapel in een houten huis. In 2011, bij de 250e verjaardag van de kroning van het beeld, werd in Białynicze een plechtige heilige mis gevierd onder leiding van aartsbisschop Tadeusz Kondrusiewicz.

Vandaag behoort de parochie van Onze-Lieve-Vrouw van Białynicze tot het aartsbisdom Minsk-Mohilev. Haar pastoor is pastoor Józef Sierpejka. De gemeenschap is klein, daarom kan de pastoor regelmatig missen opdragen voor de intenties van gelovigen uit andere landen – ook Gregoriaanse missen, dat wil zeggen dertig missen dag na dag voor één overledene. Naast hem nemen ook andere priesters uit het oosten van Wit-Rusland intenties aan.

De herbouw van het heiligdom

De gemeenschap bereidt de herbouw van het heiligdom voor – er is een ontwerp voor een nieuwe kerk gemaakt, waarvan we de visualisaties op de startpagina tonen. Zoals het Poolse portaal PCh24 in 2025 schreef: „het ontwerp is al klaar, binnenkort beginnen de werkzaamheden”.

Wie via gregorianka.com heilige missen laat opdragen, draagt bij aan dit werk: de misstipendia steunen de priesters en de herbouw van het heiligdom van Onze-Lieve-Vrouw van Białynicze. Hoe u dat doet, beschrijven we op de pagina hoe vraagt u Gregoriaanse missen aan; over de regels voor het misstipendium op de pagina misstipendium voor Gregoriaanse missen. Meer over het initiatief zelf leest u op de pagina Over ons, en uw aanvraag doet u op de pagina Gregoriaanse missen aanvragen.

Bronnen

• Het beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Białynicze – Wikipedia (in het Pools)
• Białynicze – het vergeten „Litouwse Jasna Góra” – Kresy24 (in het Pools)
• De Koningin van Wit-Rusland krijgt haar woning terug – PCh24 (in het Pools)