Sanktuarium Matki Bożej Białynickiej

Obraz Matki Bożej Białynickiej

Obraz przedstawia Maryję z Dzieciątkiem w typie Hodegetrii – „Tej, która wskazuje drogę”. Jego początki giną w legendach. Według tradycji wschodniej ikonę mieli przynieść nad Druć mnisi uciekający z Kijowa przed najazdem tatarskim w 1240 roku. Tradycja katolicka opowiada o tajemniczym wędrownym malarzu, który w latach 30. XVII wieku podarował karmelitom obraz namalowany na okiennicy – wierni widzieli w nim anioła. Według przekazów obraz trafił do karmelitów około 1635 roku.

Wizerunek otaczali czcią zarówno katolicy, jak i prawosławni. Wierni składali przy nim wota; marszałek wielki litewski Krzysztof Zawisza ufundował dla obrazu kosztowną sukienkę, a podkanclerzy Kazimierz Lew Sapieha przyozdobił ołtarz klejnotami. Liczne dary świadczyły o tym, jak wielu wiernych doznawało przy obrazie pociechy i łask.

Karmelici i „litewska Jasna Góra”

Pierwsza wzmianka o kościele katolickim w tej okolicy pochodzi z 1579 roku. W 1624 roku kanclerz wielki litewski Lew Sapieha ufundował w Białyniczach klasztor karmelitów, którzy przez ponad dwa stulecia opiekowali się cudownym obrazem. Sanktuarium było najdalej na wschód wysuniętym ośrodkiem pielgrzymkowym Rzeczypospolitej.

Gdy w 1654 roku wybuchła wojna z państwem moskiewskim, karmelici wywieźli obraz w bezpieczniejsze miejsce – do twierdzy w Lachowiczach w województwie nowogródzkim. Wizerunek przetrwał tam oblężenie twierdzy w 1660 roku i pozostawał poza Białyniczami przez wiele dziesięcioleci. Do Białynicz powrócił uroczyście dopiero w 1760 roku – do nowego, murowanego kościoła, zbudowanego specjalnie na jego przyjęcie.

Koronacja w 1761 roku

Papież Benedykt XIV zezwolił bullą z 13 kwietnia 1756 roku na koronację obrazu. 20 września 1761 roku biskup smoleński Jerzy Mikołaj Hylzen dokonał koronacji koronami papieskimi – Białynicze dołączyły w ten sposób do grona najważniejszych sanktuariów maryjnych Rzeczypospolitej. Według Wikipedii w 1856 roku odbyła się rekoronacja obrazu. Pod koniec XIX wieku do Białynicz przybywało nawet dziesięć tysięcy pielgrzymów rocznie.

Czas prób

Po I rozbiorze (1772) Białynicze znalazły się w granicach Imperium Rosyjskiego. W 1832 roku, po upadku powstania listopadowego, władze carskie skasowały klasztor karmelitów. W latach 70. XIX wieku kościół odebrano katolikom i zamieniono na cerkiew prawosławną (źródła podają rok 1872 lub 1876).

Losy oryginalnego obrazu nie są znane. Według jednej wersji został ukryty przez katolickiego kapłana, zanim kościół przejęła Cerkiew; według innej – zaginął w czerwcu 1941 roku podczas ewakuacji muzeum w Mohylewie. W 1924 roku bolszewicy zamknęli świątynię i urządzili w niej muzeum ateizmu, a w latach 60. XX wieku władze sowieckie wysadziły w powietrze kościół i zabudowania klasztorne.

Kopie obrazu

Kult Matki Bożej Białynickiej przetrwał dzięki kopiom obrazu, czczonym w kościołach Polski i Białorusi. Najbardziej znane znajdują się w kościele w Nowej Myszy na Białorusi (kopia z drugiej połowy XVII wieku), w kościele Karmelitów w Woli Gułowskiej oraz w kościele Karmelitów na Lesznie w Warszawie. Warszawski wizerunek jest kopią wcześniejszego obrazu z 1641 roku, który zaginął podczas powstania warszawskiego. Kopie są także w Mohylewie i w Księżycach, a obraz z cerkwi w Snowie przechowuje dziś Muzeum Starożytnej Kultury Białoruskiej w Mińsku. Niektórzy badacze uważają nawet, że wizerunek z Nowej Myszy może być oryginałem.

Białynicze – parafia i wspólnota katolicka

Parafia katolicka w Białyniczach odrodziła się w latach 90. XX wieku, po upadku Związku Sowieckiego (źródła podają rok 1993 lub 1995). Ponieważ dawny kościół nie istniał, wierni zaczynali od skromnej kaplicy urządzonej w drewnianym domu. W 2011 roku, w 250. rocznicę koronacji obrazu, w Białyniczach odprawiono uroczystą Mszę świętą pod przewodnictwem abp. Tadeusza Kondrusiewicza.

Dziś parafia Matki Bożej Białynickiej należy do archidiecezji mińsko-mohylewskiej. Jej proboszczem jest ks. Józef Sierpejka. Wspólnota jest niewielka, dlatego proboszcz może podejmować się regularnego odprawiania Mszy w intencjach wiernych z innych krajów – także Mszy gregoriańskich, czyli trzydziestu Mszy dzień po dniu za jedną zmarłą osobę. Oprócz niego intencje przyjmują inni kapłani wschodniej Białorusi; listę miejsc podajemy na stronie Parafie.

Odbudowa sanktuarium

Wspólnota przygotowuje odbudowę sanktuarium – powstał projekt nowego kościoła, którego wizualizacje prezentujemy na stronie głównej. Jak pisał w 2025 roku portal PCh24, „jest już gotowy projekt, niebawem ruszą prace”.

Zamawiając Msze święte przez gregorianka.com, włączasz się w to dzieło: ofiary wspierają kapłanów i odbudowę sanktuarium Matki Bożej Białynickiej. Jak to zrobić, opisujemy na stronie jak zamówić Mszę gregoriańską; o zasadach ofiary – na stronie ofiara za Msze gregoriańskie. Więcej o samej inicjatywie przeczytasz w zakładce O nas, a zamówienie złożysz na stronie Zamów Mszę gregoriańską.

Źródła

• Obraz Matki Boskiej Białynickiej – Wikipedia
• Białynicze – zapomniana „litewska Jasna Góra” – Kresy24
• Królowa Białorusi odzyska swoją siedzibę – PCh24